Smaad en laster
Smaad, laster, belediging en onrechtmatige uitlating zijn vier verschillende dingen die dagelijks door elkaar worden gebruikt. Het verschil bepaalt welke route je hebt en wat die realistisch oplevert. Hieronder staat de wettekst, het verschil in gewone taal, en waarom de strafrechtelijke route bij een review meestal niet de snelste is.
Het verschil in een alinea
Smaad is iemand opzettelijk beschuldigen van een bepaald feit om zijn goede naam aan te tasten, en dat rondbazuinen. Laster is hetzelfde, maar dan terwijl je weet dat de beschuldiging onwaar is. Belediging is kwetsen zonder concrete beschuldiging: schelden dus. Een onrechtmatige uitlating is geen strafrecht maar burgerlijk recht, en dat is de route waarmee je een review daadwerkelijk verwijderd krijgt.
| Smaadschrift | Laster | Belediging | Onrechtmatige uitlating | |
|---|---|---|---|---|
| Rechtsgebied | Strafrecht | Strafrecht | Strafrecht | Burgerlijk recht |
| Wetsartikel | Art. 261 lid 2 Sr | Art. 262 Sr | Art. 266 Sr | Art. 6:162 BW |
| Vereist een concrete beschuldiging | Ja | Ja | Nee | Nee, maar helpt wel |
| Vereist bewijs van kwade trouw | Nee | Ja | Nee | Nee |
| Wie start de procedure | Het Openbaar Ministerie na jouw klacht | Idem | Idem | Jij zelf |
| Kan de review hiermee weg | Niet rechtstreeks | Niet rechtstreeks | Niet rechtstreeks | Ja, dit is de route |
Smaad en smaadschrift
Artikel 261 lid 1 van het Wetboek van Strafrecht luidt: hij die opzettelijk iemands eer of goede naam aanrandt, door telastlegging van een bepaald feit, met het kennelijke doel om daaraan ruchtbaarheid te geven, wordt, als schuldig aan smaad, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie.
Het cruciale woord is een bepaald feit. Er moet een concrete beschuldiging in staan, niet een algemene kwalificatie. "Wat een klotebedrijf" is geen smaad. "Zij hebben mijn aanbetaling gehouden en nooit geleverd" is dat wel, als het niet klopt.
Een online review valt niet onder lid 1 maar onder lid 2, smaadschrift: als het gebeurt door middel van geschriften of afbeeldingen die worden verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen, is het maximum een jaar in plaats van zes maanden. Alles wat je online publiceert is een geschrift in deze zin.
Laster
Artikel 262 lid 1 Sr: hij die het misdrijf van smaad of smaadschrift pleegt, wetende dat het te last gelegde feit in strijd met de waarheid is, wordt, als schuldig aan laster, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie.
Laster is dus smaad plus wetenschap van onwaarheid. Precies daar loopt het in de praktijk stuk. Je moet aantonen dat de schrijver wist dat zijn bewering niet klopte, en niet slechts dat hij zich vergiste of overdreef. Iemand die oprecht dacht dat hij was benadeeld, pleegt geen laster, ook niet als hij ongelijk had.
Eenvoudige belediging
Artikel 266 lid 1 Sr: elke opzettelijke belediging die niet het karakter van smaad of smaadschrift draagt, hetzij in het openbaar mondeling of bij geschrift of afbeelding, hetzij iemand, in zijn tegenwoordigheid mondeling of door feitelijkheden, hetzij door een toegezonden of aangeboden geschrift of afbeelding, aangedaan, wordt, als eenvoudige belediging, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie.
Hier landen de meeste boze reviews. Scheldwoorden, denigrerende opmerkingen, een persoonlijke sneer naar een medewerker. Vervelend, maar strafrechtelijk het lichtste vergrijp, en zelden reden voor het Openbaar Ministerie om er iets mee te doen.
De uitweg die de schrijver heeft
Artikel 261 lid 3 Sr geeft de schrijver een sterke verdediging: noch smaad, noch smaadschrift bestaat voor zover de dader heeft gehandeld tot noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het te last gelegde waar was en dat het algemeen belang de telastlegging eiste.
Waarom dit bijna elke reviewzaak raakt
Een klant die oprecht meende dat hij was benadeeld en andere consumenten wilde waarschuwen, valt vaak onder deze uitzondering. Hij hoeft niet te bewijzen dat hij gelijk had. Wel moet aan beide eisen van lid 3 zijn voldaan: hij moest te goeder trouw kunnen aannemen dat het waar was, en het algemeen belang moest de telastlegging eisen. Bij een waarschuwing aan andere consumenten wordt dat tweede vereiste niet snel een struikelblok, al oordeelt de rechter er per geval over. Het verklaart waarom strafrechtelijke aangiftes over reviews zelden tot vervolging leiden.
Klachtdelict: zonder klacht geen vervolging
Artikel 269 lid 1 Sr bepaalt dat belediging, smaad en laster niet worden vervolgd dan op klacht van hem tegen wie het misdrijf is gepleegd. Dat betekent iets praktisch: het Openbaar Ministerie mag niet vervolgen als jij niet uitdrukkelijk om vervolging vraagt.
Een aangifte is niet automatisch een klacht. Zeg bij de politie dus letterlijk dat je vervolging wenst en laat dat in het proces-verbaal opnemen. Hoe dat verder gaat, staat op aangifte doen van smaad en laster.
Wat de straffen echt zijn
De boetecategorieën zijn per 1 januari 2026 geindexeerd met 6,5 procent. Hieronder de bedragen zoals ze nu gelden.
| Delict | Maximale gevangenisstraf | Maximale boete |
|---|---|---|
| Eenvoudige belediging (art. 266 Sr) | 3 maanden | Tweede categorie, 5.500 euro |
| Smaad (art. 261 lid 1 Sr) | 6 maanden | Derde categorie, 11.000 euro |
| Smaadschrift (art. 261 lid 2 Sr) | 1 jaar | Derde categorie, 11.000 euro |
| Laster (art. 262 Sr) | 2 jaar | Vierde categorie, 27.500 euro |
Dit zijn wettelijke maxima, geen gebruikelijke straffen. Bij een enkele online review wordt daar in de verste verte niet aan gedacht, als het al tot vervolging komt.
Waarom dit bij reviews zelden werkt
Vier dingen staan de strafrechtelijke route in de weg.
- De review moet een concrete beschuldiging bevatten. De meeste negatieve reviews doen dat niet, hoe onaangenaam ze ook zijn.
- Impliciete beschuldigingen tellen niet. In een uitspraak van januari 2026 stelde een ondernemer dat de reviews hem strafbare feiten verweten. De rechter oordeelde dat hij dat construeerde uit wat er stond, terwijl het er niet met zoveel woorden stond.
- De goede trouw van de schrijver. Zie hierboven: dat verweer slaagt bijna altijd bij een klant die zich benadeeld voelde.
- Het levert je geen verwijdering op. Zelfs een veroordeling haalt de review niet van Google af. Daar is een civiele vordering of een verzoek aan het platform voor nodig.
Dat betekent niet dat aangifte nooit zin heeft. Bij bedreiging, stalking, afpersing of een aanhoudende campagne door dezelfde persoon is het strafrecht wel degelijk het juiste instrument, en dan is de politie ook de aangewezen partij. Zie reviewbombing.
Wat wel werkt
Voor een ondernemer die een review kwijt wil, zijn er drie routes die sneller en goedkoper resultaat geven.
- Het platformbeleid. Beledigingen, bedreigingen, nepcontent en belangenverstrengeling zijn overal verboden. Dit is de snelste route en hij kost niets. Zie Google review melden.
- De civiele onrechtmatigheidstoets. Daarvoor hoeft de schrijver geen strafbaar feit te hebben gepleegd. Het volstaat dat de uiting onrechtmatig is. Zie wanneer is een review onrechtmatig.
- De DSA-route. Sinds de Digital Services Act moet een platform je melding behandelen, motiveren en een bezwaarmogelijkheid bieden. Zie melden onder de DSA.
Wil je iemand wel aanspreken maar niet meteen naar de rechter, dan is een sommatie vaak effectief. Op voorbeeldbrief verwijderingsverzoek staan drie brieven die je kunt gebruiken.
Vragen over smaad en laster
Wat is het verschil tussen smaad en laster?
Bij smaad beschuldig je iemand opzettelijk van een bepaald feit om zijn goede naam aan te tasten. Bij laster doe je precies hetzelfde, maar weet je dat de beschuldiging niet waar is. Dat ene woord, wetende, is het hele verschil. En het is meteen de reden dat laster in de praktijk zelden wordt bewezen: je moet aantonen wat er in iemands hoofd omging.
Is een negatieve review smaad?
Bijna nooit. Smaad vereist de tenlastelegging van een bepaald feit: een concrete beschuldiging. "Slechte service, kom hier niet" is een mening en dus hooguit belediging, niet smaad. "Zij hebben mij 400 euro afgetroggeld voor werk dat nooit is gedaan" is wel een concrete beschuldiging. Bovendien heeft de schrijver een sterke uitweg als hij te goeder trouw meende dat het waar was.
Welke straf staat er op smaad en laster?
Smaadschrift, de vorm waar een online review onder valt, kent maximaal een jaar gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie, in 2026 maximaal 11.000 euro. Laster kent maximaal twee jaar of een boete van de vierde categorie, maximaal 27.500 euro. Eenvoudige belediging kent maximaal drie maanden of een boete van de tweede categorie, maximaal 5.500 euro. In de praktijk worden die maxima bij reviews niet gehaald.
Kan een bedrijf aangifte doen van smaad?
Een bv of nv is geen natuurlijke persoon, en of een rechtspersoon slachtoffer kan zijn van smaad in de zin van artikel 261 Sr is in openbare bronnen niet eenduidig vast te stellen. Ben je eenmanszaak of oefen je een vrij beroep uit, dan gaat het over jou als persoon en is dat probleem er niet. In alle gevallen is de civiele route via artikel 6:162 BW praktisch kansrijker.
Wat is het verschil met een onrechtmatige uitlating?
Smaad, laster en belediging zijn strafrecht: de overheid bestraft de dader. Een onrechtmatige uitlating is civiel recht: jij spreekt de ander aan en eist verwijdering, rectificatie of schadevergoeding. De drempels verschillen, en de civiele route is voor een ondernemer meestal de nuttigste omdat die de review daadwerkelijk kan laten verdwijnen.
Moet ik binnen een bepaalde termijn een klacht indienen?
Ja. Belediging, smaad en laster zijn klachtdelicten: het Openbaar Ministerie mag alleen vervolgen als het slachtoffer uitdrukkelijk om vervolging vraagt. Een gewone aangifte is niet automatisch zo'n klacht. Zeg er dus expliciet bij dat je vervolging wenst, en wacht er niet mee.
Wat als iemand in een review scheldt maar niets beweert?
Dan zit je bij eenvoudige belediging uit artikel 266 Sr, niet bij smaad. Voor verwijdering is dat overigens niet doorslaggevend: scheldwoorden en beledigingen schenden het beleid van vrijwel elk platform en dat is een snellere route dan het strafrecht.
Gaat het om een review over jouw bedrijf?
Dan draait het om de vraag of de review onrechtmatig is of het platformbeleid schendt. Of het ook smaad oplevert, is voor die route een aparte kwestie. Wij toetsen het gratis en zeggen eerlijk of er iets te halen valt.